Муниципальное казенное учреждение "Усть-Алданский историко-краеведческий музей им. Сэһэн Ардьакыап" муниципального района "Усть-Алданский улус (район)"

Записи в рубрике Кулантайтүмэлэ

Пухов Иннокентий Васильевич (12.03.1904-24.11.1979) — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.

Пухов Иннокентий Васильевич 1904 сыллаахха кулун тутар 12 күнүгэр Бороҕон улууһун Курбуһах нэһилиэгэр төрөөбүт. 1923 сыллаахха Байкалов К. К., Якутскай уобалас уонна хотугу кыраай хамандьыырын ситимнээччинэн сылдьыбыт, Саһыл Сыһыыны босхолооһуҥҥа кыттыбыт. 1926 сыллаахха Дьокуускайдааҕы Педтехникуму бүтэрбит уонна Иркутскайдааҕы универститека киирбит. 1930-1936 сс. — Педтехникум преподавателэ, ону таһынан оскуолаларга үөрэх программаларын уонна учебниктарын, саха тылын маҥнайгы… (читать далее)

Бүгүн Дойдуга наука күнэ!

Биһиги, СӨ наукаларын үтүөлээх детелэ, К.Д. Ушинскай, Н.К. Крупскайа, А.С. Макаренко ааттарынан педагогическай мэтээллэр толору кавалердара, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Алтай Ленискэй комсомолун бириэмийэтин лауреата, Уус-Алдан улууһун, Дүпсүн нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, РФ суруйааччыларын союһун чилиэнэ, поэт-сатирик, педагогическай наука доктора, профессор Виктор Федорович Афанасьев-Алданскай олоҕун, үлэтин сырдатар аналлаахпыт. Виктор Федорович Республика оскуолаларын историятын дириҥник билиигэ-көрүүгэ, үөрэтиигэ,… (читать далее)

Босиков Василий Иванович — Босяк (07.02.1946-29.04.2008) бэйээт, 1991 с. СӨ суруйааччыларын Сойууһун кыттыылааҕа, СӨ үтүөлээх учуутала.

1946 сыллаахха олунньу ый 7 күнүгэр Уус-Алдан улууһугар Дүпсүн нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Саха государственнай университетын историко-филологическай факультетын үөрэнэн бүтэрбитэ. Василий Босяк айар үлэнэн 1964 сылтан дьарыктанар. Ити сыл «Эдэр коммунист» хаһыакка кини хоһоонноро тахсыбыттара. II-с «Азия оҕолоро» спортивнай оонньуулар гимнин автора.Филологическай наука доктора, литературовед Николай Тобуруокап поэт Василий Босяк туһунан маннык суруйбут: «Биллэн туран, киһи поэзияны… (читать далее)

Охлопков И.А — Туймалыырап

Бүгүн, Өлтөх нэһилиэгин кырдьаҕаһа, кыраайы үөрэтээччи, суруналыыс, суруйааччы Охлопков Иван Афанасьевич-Туймалыырап төрөөбүт күнэ. Иван Афанасьевич 1932 сыллаахха тохсунньу 30 күнүнэр Уус Алдан улууһун I Өлтөх нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Мүрү орто оскуолатын үөрэнэн бүтэрэн, Сэбиэскэй Аармыйаҕа сулуусбалаан холкуоска, «Ленинскэй тэрийээччи» хаһыакка, лесхозка, сибээс узелыгар үлэлээбитэ. Олоҥхонон умсугуйан олоҥхо суруйарга холонон «Өрөгөйдөөх Өркөн Бэлиикэй», «Дуолан Дьокутай» олоҥхоҕо тойуктардаах…. (читать далее)

Тарскай Григорий Семенович (30.01.1908-08.09.1982) — тылбаасчыт, библиограф, литературнай критик.

1908 сыллаахха тохсунньу 30 күнүгэр Дүпсүн улууһун Бастакы Өспөх нэһилиэгэр төрөөбүт. Дьокуускайдааҕы советскай-партийнай оскуоланы бүтэрбит. 1931-1933 сылларга Иркутскайдааҕы педагогическай институтка үөрэммит. Райисполком сэкэрэтээринэн, бэрэссэдээтэлинэн, «Эдэр большевик» хаһыат эрэдээктэринэн, Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатын уонна араадьыйа биллэрэр-иһитиннэрэр Кэмитиэтин эрэдээктэр-тылбаасчытынан, «Кыым» хаһыат эрэдээксийэтин тылбаас салаатын сэбиэдиссэйинэн, А.С. Пушкин аатынан Дьокуускайдааҕы бибилитиэкэҕэ 21 сыл устата — библиограбынан, дириэктэри солбуйааччынан, дириэктэринэн… (читать далее)

«Саха Горькайа» — Григорий Семенович Тарскай

Социалистическай реализмы төрүттээччи нуучча уонна аан дойду литератураларын классига А.М. Горькай 1934 с., Советскай Союз суруйааччыларын I съеһин трибунатыттан элбэх омук литератураларын маастардарыгар «бэйэ-бэйэҕит айымньыларгытын тылбаастаһыҥ» диэн ыҥырбыт. Кини норуоттар доҕордоһууларын бөҕөргөтүүгэ, национальнай литературалары, бэйэ-бэйэлэригэр үтүө сабыдыаллаһыннаран, байытыһыннаран сайыннарыыга тылбаас уһулуччу суолтатын бэлиэтээн эппит. Нуучча тылыттан сахалыы тылбаас ордук Улуу Октябрьскай социалистическай революция бастакы күннэриттэн… (читать далее)

ТОҔО ИТИЭННЭ ХАЙДАХ СУРУЛЛУБУТАЙ “МАНЧААРЫ” ДИЭН ООННЬУУ (В.В. Никифоров ахтыытыттан быһа тардыы)

1905 сылга бастаан нуучча сирин барытын долгутан хамсаппыт революция Саха сиригэр тиийэн кэлэн кинилэри долгуппута урукку өртүгэр туохха да сыстыбына, билиминэ олорбут дьону. Сытар ынаҕы туруоруо суох курдук быһыылаах дьон эмискэччи хамсаан-имсээн, саҥаран-иҥэрэн кэллилэр: киһи үөйбэтэх-өйдөөбөтөх тылларын тыллаһан бардылар. Урукку өртүгэр сахалар тугу да билбэт, тугу да гыммыт-дьаһайбыт иһин тугу да өрө эппэт, туохха да… (читать далее)

Земскай бэйэни салайыныы 3 чааһа

Тохсунньу 5 күнүгэр Васильев дьиэтигэр киин кэмитиэт мунньаҕа буолбута, ол мунньах түмүгүнэн Арассыыйа Миниистэрдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлигэр граф де Виттеҕэ тэлэгэрээммэ суруйбуттара. Ол тэлэгэрээммэҕэ бары төлөбүрдэртэн босхолуулларын туһунан модьуйууларын биллэрбиттэрэ. 1906 сыллаахха олунньу 5 күнүгэр “Сахалар сойуустарын” уобаластааҕы сийиэстэрин тэрийии туһунан ыҥырыы ыытыллыбыта. “Сахалар сойуустара” либеральнай-демократическай буолан радикальнай модьуйуулары туруорбатаҕа. Баар судаарыстыбаны, монархияны утарбатаҕа. Ирдэбиллэригэр Саха… (читать далее)

Земскай бэйэни салайыныы 2 чааһа

В.В. Никифоров оҥорбут “Саха уобаластааҕы земскэй бэйэни салайыныы сүрүн торума” бырайыак бэйэтин салҕааһынын уонна сайдыытын 1906 сыллаахха тохсунньу 4 күнүгэр В.В. Никифоров тэрийбит “Сахалар сойуустарыгар” булбута. Кини бастаан бэйэтин дьиэтигэр ахсынньы 31 күнүгэр доҕотторун мунньан сүбэ мунньах тэрийбитэ. Кинилэртэн өйөбүлү ылаат, В.В. Никифоров тэрийэр бөлөҕүн кытта Жураковскай диэн уобалас типографиятын сэбиэдиссэйин дьиэтигэр тохсунньу 4 күнүгэр… (читать далее)

Земскай бэйэни салайыныы 1чааһа

Арассыыйа судаарыстыбатыгар ыытыллыбыт “Земскай реформа” түмүгүнэн бигэргэммит уонна олохтоммут “Земскай бэйэни салайыныы” 1864 сылтан ХХ үйэ саҕаланыытыгар дылы Арассыыйа арҕаа өттүнээҕи губернияларыгар эрэ киирбитэ. “Земскай бэйэни салайыныы” Сибииргэ 1905 сыллаахха муус устарга кэлбитэ. Саха уобалаһын губернатора В.Н. Булатов 1905 с. ыам ыйын 23 күнүгэр ити туһунан дьаһалы туппута. ​“Земскай бэйэни салайыныы” Саха сирин олохтоохторугар ыраахтааҕы… (читать далее)